Koppelverkoop van Hewlett Packard cartridges

Koppelverkopen zijn in het nieuws. Door een software-update in de printers van Hewlett Packard, kan er niet meer geprint worden met goedkopere cartridges (van externe partijen), en moeten dure Hewlett Packard-cartridges worden gebruikt. Meer bedrijven doen dit: het bekendste voorbeeld is Apple, die er voor zorgt dat iPhones niet goed kunnen worden opgeladen met stekkers van een ander merk. Maar mag dit eigenlijk wel?

Wat is koppelverkoop

In beginsel is koppelverkoop gewoon toegestaan. Toch wordt koppelverkoop in sommige gevallen juridisch verboden. Dat is het geval als bedrijven met een grote marktpositie op die manier concurrenten uit de markt drukken, wat tot verstoring van marktwerking leidt. Met koppelverkoop is het gemakkelijk voor verkopers om consumenten meer te laten betalen dan ze eigenlijk van plan waren. Eerst wordt de consument gelokt met een goedkoop product – een printer – waarna hij verplicht is om dure merk-cartridges te gebruiken. Zo mag Microsoft niet standaard Windows Media Player of Internet Explorer koppelen aan het Windows besturingssysteem, omdat in dat geval concurrenten onmogelijk nog toegang tot de markt zouden hebben. Met koppelverkoop is het gemakkelijk voor verkopers om consumenten meer te laten betalen dan ze eigenlijk van plan waren. Eerst wordt de consument gelokt met een goedkoop product en als hij besloten heeft het product te kopen, wordt er verteld dat hij dan ook een ander, vaak erg duur product erbij moet nemen. Veel mensen zijn dan niet meer in staat het aanbod af te slaan, ook al weten ze dat het niet zo goedkoop meer is. Koppelverkoop is verboden, als aan vijf voorwaarden is voldaan (artikel 24 van de Mededingingswet):

  • De leverancier moet een economische machtspositie van de koppelende producten hebben. Een machtspositie wordt vermoed aanwezig te zijn als de onderneming meer dan 50% van het marktaandeel op de relevante markt heeft, maar een marktaandeel van tussen 25% en 50% is ook mogelijk.
  • De gekoppelde producten moeten afzonderlijk en onderscheidend van elkaar zijn.
  • De consument moet gedwongen worden om beide producten en/of diensten af te nemen. Een printer werkt simpelweg niet zonder cartridge, en een telefoon niet zonder stekker.
  • De koppelverkoop zorgt voor beperking van concurrentie in de relevante markt (wegdrukken van concurrenten door ondernemingen met een machtspositie).
  • Er bestaat geen objectieve rechtvaardiging.

Boete voor bedrijven bij koppelverkoop

De Autoriteit Consument en Markt kan een boete opleggen bij overtreding van het verbod tot koppelverkoop. Die boete kan oplopen tot 10% van de omzet van de onderneming in het jaar voorafgaand aan het misbruik door koppelverkoop. Alhoewel er meerdere printer-merken zijn, lijkt de beperking dat Hewlett Packard-printers alleen eigen cartridges kunnen gebruiken toch niet toegestaan. Dit maakt het voor consumenten immers onmogelijk om goedkopere generieke printers te gebruiken. Niet voor niets geeft Hewlett Packard intussen zelf aan dat het om een vergissing gaat, die zij snel zal herstellen…