Vanwege de grote schommelingen in de waarde ervan, in het oog springende toepassingen zoals een Bitcoin-PINautomaat of omdat iemand zijn huis in Bitcoins te koop aanbiedt. Maar wat is een Bitcoin (of andere cryptocurrency, zoals Ethereum, Mastercoin en Litecoin) nu eigenlijk, en wat is de juridische status ervan?
Volgens Wikipedia is een Bitcoin “een vorm van elektronisch geld”. Dit is juridisch niet correct, maar naar spraakgebruik wel een begrijpelijke definitie. Een Bitcoin is feitelijk niets anders dan een unieke reeks digitaal versleutelde cijfers en letters, die zijn opgeslagen op de computer/tablet/smartphone van de eigenaar. Bitcoins worden gedolven (mining) doordat gebruikers hun computers ter beschikking stellen aan het Bitcoin-netwerk. Die computers doen de hele dag niets anders dan complexe berekeningen uitvoeren. Bitcoins zijn daarmee een toepassing van de blockchain: een database die een steeds groeiende lijst van gegevens bijhoudt, en die beveiligd is tegen manipulatie. De website bitcoin.org heeft een kort filmpje gemaakt, waarin kort wordt uitgelegd hoe dit werkt.
Bitcoins kunnen ook gewoon worden gekocht met gangbaar geld. Betalingen in Bitcoins gaan rechtstreeks tussen gebruikers onderling (peer-to-peer); er komt geen bank of overheid aan te pas. In sommige online-winkels (bijvoorbeeld thuisbezorgd.nl) kan met Bitcoins worden betaald, maar er zijn ook cafés die Bitcoins als betaalmiddel accepteren. In Nederland gaat het echter eerder om enkele tientallen, dan om duizenden winkels waar je met Bitcoins kan betalen.
In tegenstelling tot de definitie van Wikipedia, zijn cryptocurrency geen geld. In elk geval niet in juridische zin. Giraal geld – het saldo op je bankrekening – is niets anders dan een vordering op een bankinstelling. Kenmerk van cryptocurrency is nu juist dat de overdracht ervan zonder tussenkomst van banken plaatsvindt. Het zijn op zichzelf staande waardebestanden.
Bitcoins zijn ook geen gangbaar chartaal geld. Het is immers door de overheid niet als wettig betaalmiddel erkend (wel in Japan overigens), en ook geen “algemeen aanvaard betaalmiddel”. Daarvoor is de acceptatiegraad van de Bitcoin in Nederland nog veel te laag. De Bitcoin is niet te vatten in tastbaar geld: het zijn geen munten of biljetten. Tot slot is het ook geen elektronisch geld, omdat daarvan alleen sprake is als het gaat om een vordering op de uitgever (bank) ervan. De Bitcoin is nu juist geen vordering op de bank, maar een zelfstandig peer-to-peer overdraagbaar waardebestand.
Een cryptocurrency is in juridische zin niets anders dan een ruilmiddel. Net zoals in het verleden schelpen, specerijen en goud als ruilmiddel zijn gebruikt. Twee partijen kunnen onderling afspreken dat betaling plaatsvindt in Bitcoins. Dat Bitcoins waarde hebben, is duidelijk. Daarmee kwalificeert het als een vermogensrecht: een niet tastbaar goed dat waarde vertegenwoordigt. Je kunt dit verkopen, stelen, uitgeven, ermee speculeren, enz.
Cryptocurrency vallen momenteel niet onder toezicht van De Nederlandsche Bank of de Autoriteit Financiële Markten, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Japan en Duitsland. DNB raadt het gebruik van Bitcoins zelfs af. De Belastingdienst erkent de Bitcoin wel, zodat de waarde ervan in euro’s moet worden opgegeven als “overige bezittingen” in Box 3 bij de jaarlijkse aangifte Inkomstenbelasting.
Mocht u vragen hebben over de juridische aspecten van Bitcoins of andere cryptovaluta, dan help ik u graag verder.
