Vete rond verplichte scholing

Een zorginstelling verwacht van werknemers in de functie van helpende dat zij over een diploma op dit gebied beschikken, of bereid zijn om dat te behalen. Een werknemer was vanaf 3 april 2023 in dienst op basis van een leer-werkovereenkomst. Er werd afgesproken dat de werknemer de opleiding ‘Helpende’ zou volgen, inclusief het behalen van een extra certificaat, en (versneld) de opleiding ‘Verzorgende IG’. Er werden studiekostenbedingen afgesproken, met een terugbetalingsverplichting als de werknemer binnen drie jaar na afronding van de opleiding zou vertrekken. De werknemer behaalde op 20 maart 2024 het diploma ‘Helpende plus certificaat’.

Twee dagen later sloten de partijen een leer-werkovereenkomst als leerling-verzorgende, inclusief een studiekostenbeding met terugbetaling bij beëindiging van het arbeidscontract tijdens de opleiding en/of binnen drie jaar na afronding op initiatief van werknemer. Bij een einde zonder diploma zou de werknemer de opleidingskosten volledig moeten terugbetalen. De werknemer startte de opleiding, maar rondde deze niet af en zegde haar arbeidsovereenkomst op. Vervolgens ontstond er discussie over het terugbetalen van de studiekosten. De werkgever spande een procedure aan en vorderde op basis van de bedingen duizenden euro’s aan studiekosten.

Kwaliteitsbasis

De rechter stelde voorop dat een werkgever scholing die noodzakelijk is voor de uitoefening van de functie kosteloos moet aanbieden, en daarvan was hier sprake. De scholing sloot namelijk aan bij de functie eisen uit de vacature en bij de door de werkgever gewenste kwaliteitsbasis. Ook het extra certificaat werd aangemerkt als noodzakelijke scholing, omdat dit nodig is om zelfstandig extra vaardigheden te mogen verrichten die bij ‘Helpende’ horen.

In dit geval was het certificaat een logisch verlengstuk van de opleiding. De studie kostenbedingen waren dan ook ongeldig en de werkgever kon de daarop gebaseerde studiekosten niet terugvorderen.

Belang

Ook de opleiding ‘Verzorgende IG’ was volgens de rechter noodzakelijke scholing: de werkgever had structureel behoefte aan de functie, sloot een leer-werkovereenkomst voor deze route, stuurde de opleidingskeuze (een versneld traject) én had belang bij doorgroei en behoud. Dat het initiatief deels bij de werknemer lag en dat de caoeen studiekostenregeling bevatte, deed hieraan niet af. De werkgever had ook deze opleiding kosteloos moeten aanbieden, en het daarop betrekking hebbende studiekostenbeding was dus ook ongeldig. De rechter wees de vorderingen van de werkgever tot betaling van de studiekosten volledig af.

Praktische tips voor de inzet van het studiekostenbeding

• Toets vooraf of scholing ‘noodzakelijk voor de uitoefening van de functie’ is. Is een diploma/certificaat een functie eis, of je verlangt, stuurt en organiseert de scholing zelf, dan is die scholing in
  de regel noodzakelijk en dus kosteloos. Een studiekostenbeding is dan nietig.
• Cao-bepalingen of instemming van de werknemer repareren dit niet: de wettelijke bepaling gaat voor. Leg werk nemers daarom geen terugbetalingsplicht op voor noodzakelijke scholing, ook niet als dit in de cao is bepaald of de werknemer daarmee instemt.
• Beperk een studiekostenbeding tot niet noodzakelijke scholing (zoals vrijwillige verdieping buiten de kern van de functie). Documenteer expliciet waarom dit niet noodzakelijk is, bied reële keuzevrijheid en voorkom inhoudelijke sturing.
• Sluit voor niet-noodzakelijke scholing een separaat, helder en evenwichtig beding met transparante afbouwregeling, gekoppeld aan tijd en behaalde resultaten, zonder boete-elementen. Neem op dat scholing zo veel mogelijk onder werktijd plaatsvindt en dat noodzakelijke scholing altijd kosteloos is.
• Overweeg alternatieven voor binding, zoals een retentiebonus of een ontwikkelpad. Structurele doorgroei binnen schaarse functies wordt al snel als noodzakelijk gezien.

Meer informatie

Heeft u vragen naar aanleiding van deze blog of behoefte aan juridisch advies? Neem dan gerust contact met ons op.

Rechtbank Oost-Brabant, 5 februari 2026, ECLI (verkort): 857

Dit artikel verscheen eerder in Management Rendement.