17 oktober 2015
Een wetsvoorstel dat gemeenten de mogelijkheid biedt woningzoekenden met een crimineel of overlastgevend verleden te weren, is op 9 oktober 2015 bij de Tweede Kamer ingediend. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 5 juni 2015 echter een negatief advies uitgebracht over het wetsvoorstel.
De Raad van State geeft de regering zelfs in overweging het voorstel van wet niet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat een reeks aanpassingen is doorgevoerd. De regering heeft het advies deels genegeerd. Het is ongewis hoe de Tweede Kamer met die tweespalt om zal gaan, al leert de wetsgeschiedenis van veel wetten dat dit een tekort in het wetgevingsproces is omdat de tekortkomingen in de wetten ook door de Tweede Kamer niet worden geheeld.
Het wetsvoorstel biedt gemeenten de mogelijkheid woningzoekenden met een crimineel of overlastgevend verleden te weren. Dit kunnen ze doen in het kader van de integrale aanpak van de leefbaarheid in een gebied. Om dit te kunnen doen, krijgen gemeenten de mogelijkheid om in bepaalde gebieden een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) te vragen, óf een screening uit te voeren op basis van politiegegevens. De minister voor Wonen en Rijksdienst wijst op verzoek van de gemeenteraad deze gebieden aan. De gemeente kan vervolgens de huisvestingsvergunning of de woonverklaring weigeren als de VOG wordt geweigerd. Die mogelijkheid bestaat ook als uit de screening aanwijzingen naar voren komen dat de huisvesting van de woningzoekende en zijn medebewoners, ouder dan 16 jaar, een negatief gevolg zal hebben voor de overlast of criminaliteit in het aangewezen gebied. In de toelichting op het wetsvoorstel worden de mogelijkheden van de Huisvestingswet 2014, de Wet Bibob, de wetten Victor, Victoria en Damocles, de wetswijziging van de Woningwet in verband met het versterken van het handhavinginstrumentarium, de Gemeentewet, en het initiatiefwetsvoorstel inzake het geven van een gedragsaanwijzing aan huidige bewoners bij overlastgevend gedrag, besproken. Deze bestaande wettelijke middelen richten zich volgens de regering voornamelijk op het verminderen of bestrijden van woonoverlast of crimineel gedrag van de huidige bewoners. Ze bieden echter geen preventieve mogelijkheden om in gebieden, waar de veiligheid en leefbaarheid onder druk staan, te sturen op de instroom van woningzoekenden van wie een gegrond vermoeden bestaat dat ze overlastgevend of crimineel gedrag zullen vertonen.
De Afdeling advisering van de Raad van State vangt aan met een beleidsanalytische toets (BAT) die bestaat uit drie onderdelen: 1 Probleembeschrijving Wat is het probleem? Waarom is dit een probleem? En voor wie? Wat is de context? 2 Probleemaanpak Is deze regeling wel een (effectieve) oplossing voor het gedefinieerde probleem? 3 Uitvoering Is de voorgestelde uitvoering adequaat? Noodzaak, proportionaliteit en effectiviteit. Op alle drie de onderdelen scoort het wetsvoorstel onder de maat. Het wetsvoorstel bevat volgens de Afdeling ingrijpende maatregelen die een ernstige inbreuk maken op de grondwettelijke vrijheid van vestiging en de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer. Om een inbreuk te voorkomen, moeten de maatregelen noodzakelijk, proportioneel en effectief zijn. De Afdeling constateert dat de noodzaak van het wetsvoorstel onvoldoende is aangetoond, omdat gegevens over de aard, omvang en ernst van het probleem ontbreken. Tevens concludeert de Afdeling advisering dat de proportionaliteit en effectiviteit niet overtuigend zijn aangetoond. De reactie van de regering maakt dat niet direct anders.
Selectieve woningtoewijzing ter beperking van overlastgevend en crimineel gedrag wordt sinds langere of kortere tijd al in meer dan 15 gemeenten toegepast. Woonoverlast en criminaliteit zijn daar volgens de regering een belangrijke oorzaak van de leefbaarheidsproblemen. In onze praktijk zien wij dat ook. Het zal dan ook niet verbazen dat gemeenten de problematiek zo ernstig vinden dat ze het noodzakelijk en proportioneel achten om selectieve woningtoewijzing toe te willen passen. Deze praktijk vindt echter plaats zonder formeel-wettelijke grondslag en zonder de noodzakelijke rechtswaarborgen. Een wet is dus nodig. Het komt alleen neer op een evenwichtige invulling. Daarbij is de Tweede Kamer nu aan zet.
